Ko‘rinmas xavfdan ogoh bo‘ling: birgina ehtiyotsizlik inson hayotiga zomin bo‘lishi mumkin!

Qish fasli yaqinlashishi bilan xonadonlar, ishlab chiqarish binolari, korxona va tashkilotlarda isitish moslamalaridan foydalanish sezilarli darajada ortadi. Sovuq kunlarda xonadonlarni isitish, qulay va iliq muhit yaratish har bir inson uchun muhim. Biroq bu jarayonda xavfsizlik qoidalariga rioya qilmaslik, isitish uskunalaridan noto‘g‘ri foydalanish jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Ayniqsa, qish mavsumida uchraydigan eng xavfli holatlardan biri — is gazidan zaharlanishdir. Afsuski, har yili isitish moslamalaridan noto‘g‘ri foydalanish, dudburonlarning nosozligi, xonalarda havo almashinuvining yetarli emasligi oqibatida insonlar is gazidan zaharlanish xavfiga duch keladi.

Xo‘sh, is gazi o‘zi nima? Nima uchun u inson hayoti uchun shunchalik xavfli? U qanday sharoitlarda hosil bo‘ladi va undan qanday himoyalanish mumkin?

 Is gazi nima?

Is gazi — ilmiy tilda uglerod oksidi (CO) deb ataluvchi, inson organizmi uchun o‘ta zaharli gazdir. U rangsiz, hidsiz, ta’msiz bo‘lib, oddiy ko‘z bilan ko‘rinmaydi. Eng xavfli jihati ham shundaki, inson uning xonada mavjudligini hidlash yoki ko‘rish orqali aniqlay olmaydi.

Is gazi tarkibida uglerod mavjud bo‘lgan yoqilg‘ilarning kislorod yetishmagan sharoitda to‘liq yonmasligi natijasida hosil bo‘ladi. Bunday yoqilg‘ilar qatoriga tabiiy gaz, ko‘mir, o‘tin, benzin, kerosin va boshqa yonuvchi moddalar kiradi.

Is gazi quyidagi holatlarda paydo bo‘lishi mumkin:

– Isitish pechlari va gaz uskunalari nosoz bo‘lganda;

– Dudburonlar tiqilib qolganda yoki noto‘g‘ri qurilganda;

– Xonalarda havo almashinuvi yetarli bo‘lmaganda;

– Gaz plitalaridan xonani isitish maqsadida foydalanilganda;

– Isitish moslamalari noto‘g‘ri o‘rnatilganda yoki ulardan foydalanish qoidalari buzilganda;

– Avtomobil dvigateli yopiq garaj yoki boshqa havosi yaxshi almashmaydigan joyda ishlab turganda.

Shuning uchun isitish mavsumi boshlanishidan oldin barcha isitish uskunalari, dudburonlar va shamollatish tizimlarini mutaxassislarga tekshirtirish juda muhim.

 Nega is gazi inson hayoti uchun xavfli?

Is gazining xavfliligi uning inson organizmiga ta’sir qilish mexanizmi bilan bog‘liq. Nafas olish jarayonida organizmga kirgan uglerod oksidi qondagi gemoglobin bilan birikadi va karboksigemoglobin hosil qiladi.

Gemoglobinning asosiy vazifasi organizmda kislorodni o‘pkadan to‘qima va a’zolarga yetkazib berishdan iborat. Is gazi esa gemoglobin bilan kislorodga nisbatan ancha kuchli birikadi. Natijada qonning kislorod tashish qobiliyati pasayadi, organizmda kislorod tanqisligi yuzaga keladi.

Bu holat, birinchi navbatda, kislorodga juda ehtiyojmand bo‘lgan bosh miya, yurak va boshqa muhim a’zolar faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Zaharlanish darajasi havodagi is gazi konsentratsiyasiga, uning ta’sir qilish davomiyligiga hamda insonning umumiy salomatligiga bog‘liq. Yuqori konsentratsiyadagi is gazi qisqa vaqt ichida ham og‘ir zaharlanish, hushdan ketish va hatto o‘limga olib kelishi mumkin.

Eng achinarlisi, inson uxlab yotgan vaqtda ham is gazidan zaharlanishi mumkin. Chunki gazning hidi yo‘qligi sababli odam xavfni o‘z vaqtida sezmasligi mumkin.

 Is gazidan zaharlanish qanday namoyon bo‘ladi?

Is gazidan zaharlanish belgilari dastlab oddiy charchoq, shamollash yoki boshqa kasallik alomatlariga o‘xshash bo‘lishi mumkin. Shu sababli uni o‘z vaqtida anglash va zarur choralarni ko‘rish juda muhim.

Zaharlanishning dastlabki belgilari quyidagilardan iborat:

– Bosh og‘rig‘i va bosh aylanishi;

– Ko‘ngil aynishi va qayt qilish;

– Umumiy holsizlik va tez charchash;

– Nafas qisishi;

– Yurak urishining tezlashishi;

– Hushning xiralashishi, diqqatni jamlash qiyinlashishi.

Og‘ir zaharlanish holatlarida esa insonda muvozanatni yo‘qotish, ong buzilishi, hushdan ketish, tutqanoq va hayot uchun xavfli asoratlar kuzatilishi mumkin.

Shuni unutmaslik kerakki, is gazidan zaharlangan insonning ahvoli tashqi ko‘rinishidan har doim ham to‘g‘ri baholanmaydi. Shuning uchun hatto yengil alomatlar kuzatilganda ham tibbiy yordamga murojaat qilish zarur.

 Is gazidan qanday himoyalanish mumkin?

Is gazidan saqlanishning eng samarali yo‘li — xavfli holatlarning oldini olish va isitish moslamalaridan foydalanishda xavfsizlik qoidalariga qat’iy amal qilishdir.

Buning uchun quyidagi talablarga rioya etish tavsiya qilinadi:

Birinchidan, isitish pechlari, gaz uskunalari va boshqa isitish moslamalarining texnik sozligini mavsum boshlanishidan oldin mutaxassislarga tekshirtiring.

Ikkinchidan, dudburonlarni qurum va boshqa chiqindilardan muntazam tozalab turing. Dudburonning tiqilib qolishi yonish mahsulotlarining xona ichiga qaytishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Uchinchidan, xonalarda havo almashinuvi va shamollatish tizimlarining to‘g‘ri ishlashini ta’minlang. Havo kirish yo‘llarini berkitib qo‘ymang.

To‘rtinchidan, gaz plitasidan xona isitish maqsadida foydalanmang. Bu juda xavfli bo‘lib, is gazi to‘planishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Beshinchidan, yonib turgan isitish moslamalarini nazoratsiz qoldirmang. Ayniqsa, tungi vaqtda xavfsizlik choralariga alohida e’tibor bering.

Oltinchidan, xonadonlarga is gazini aniqlovchi maxsus signalizatorlar o‘rnating. Bunda oddiy tutun datchigi emas, aynan uglerod oksidini (CO) aniqlaydigan maxsus qurilmadan foydalanish lozim.

Yettinchidan, bolalar va keksalarning xavfsizligiga alohida e’tibor qarating. Ularga isitish moslamalari bilan bog‘liq xavflar haqida tushuntirish ishlarini olib boring.

 Is gazidan zaharlanish holatida nima qilish kerak?

Agar xonada is gazi borligidan shubhalansangiz yoki insonlarda zaharlanish belgilari kuzatilsa, eng avvalo, tezkor harakat qilish zarur.

Bunday vaziyatda:

– Zudlik bilan toza havoga chiqing va boshqa insonlarni ham xavfli hududdan olib chiqing.

– Xavfsiz bo‘lsa, gaz manbasini o‘chiring.

– Elektr chiroqlari, rozetkalar va boshqa elektr jihozlarini yoqmang yoki o‘chirmang. Uchqun portlash xavfini keltirib chiqarishi mumkin.

– Xavfsiz sharoitda eshik va derazalarni ochib, xonani shamollating.

– 112 yoki 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qilib, tezkor va tibbiy yordam chaqiring.

– Jabrlangan shaxsni tibbiyot xodimlariga topshiring.

Eng muhimi, maxsus himoya vositalari va tayyorgarliksiz xavfli xonaga qayta kirmang. Chunki qutqarishga harakat qilayotgan insonning o‘zi ham zaharlanib qolishi mumkin.

Is gazidan zaharlanishda tibbiy yordamni kechiktirmaslik zarur. Hatto inson o‘zini yaxshi his qila boshlagan taqdirda ham shifokor ko‘rigidan o‘tishi shart.

 Xavfsizlik — har birimizning mas’uliyatimiz!

Is gazi ko‘rinmaydi, hidi sezilmaydi, ammo uning oqibati inson hayoti uchun halokatli bo‘lishi mumkin. Shu bois qishki mavsumda nafaqat o‘zimiz, balki oila a’zolarimiz, hamkasblarimiz va atrofimizdagi insonlarning xavfsizligiga ham befarq bo‘lmasligimiz kerak.

Korxona va tashkilotlarda ishchi-xizmatchilar o‘rtasida is gazidan zaharlanishning oldini olish bo‘yicha tushuntirish ishlarini muntazam tashkil etish, isitish tizimlarini nazorat qilish va xavfsizlik talablariga rioya etilishini ta’minlash muhim ahamiyatga ega.

Zero, xavfsizlik qoidalariga amal qilish — shunchaki talab emas, balki inson hayotini asrashga qaratilgan eng muhim mas’uliyatdir.

IS GAZI — KO‘RINMAS XAVF!

Xavfsizlikni bugundan boshlang! Isitish pechlari, dudburonlar va shamollatish tizimlarining sozligini tekshiring! O‘zingiz va yaqinlaringiz hayotini asrang!

Xavfsiz xonadon — baxtli oila!